Αρχική / Γνώσεις πεδίου / Τοπογραφία & πυξίδα
// Γνώσεις πεδίου · Ανάγνωση χάρτη και πλοήγηση
Τοπογραφία & πυξίδα
Πριν από κάθε περίπολο, κάθε ενέδρα και κάθε αίτημα πυρών υπάρχει μία ερώτηση: πού είμαι; Εδώ μαθαίνεις να διαβάζεις τον χάρτη και το έδαφος, να δίνεις θέση με ακρίβεια 10 μέτρων και να φτάνεις στο σημείο με πυξίδα και βήματα, μέρα και νύχτα. Οι όροι ακολουθούν το ΣΚ 800-1 «Τοπογραφία» του ΓΕΣ.
6.400χιλιοστά πυροβολικού στον κύκλο
≈5°ανατολική απόκλιση στην Ελλάδα, 2026
10 μ.ακρίβεια με 8 ψηφία
≈65διπλοβήματα στα 100 μ.
Θέση—
Υψόμετρο—
Κλίση—
Από γέφυρα—
Ανάγλυφο
Ορατότητα
Κάνναβος
Διεύθυνση
Απόσταση
Πλοήγηση
Χωρίς πυξίδα
Μελέτη
01
// Ο χάρτης
Κλίμακα, χρώματα, σύμβολα
Ο χάρτης είναι το έδαφος σε σμίκρυνση, με αυστηρούς κανόνες. Όποιος τους ξέρει βλέπει το έδαφος πριν φτάσει εκεί.
Κλίμακα
Η κλίμακα λέει πόσες φορές μικρότερος είναι ο χάρτης από το έδαφος. Στο 1:50.000, ένα εκατοστό στο χαρτί είναι 50.000 εκατοστά στο έδαφος, δηλαδή 500 μέτρα. Στο 1:25.000 είναι 250 μέτρα.
Όσο μικρότερος είναι ο παρονομαστής, τόσο μεγαλύτερη είναι η κλίμακα: περισσότερη λεπτομέρεια, λιγότερο έδαφος σε κάθε φύλλο. Χάρτες μεγάλης κλίμακας είναι από 1:10.000 έως 1:100.000. Για τις επιχειρήσεις χρησιμοποιούνται κυρίως ο 1:50.000 και ο 1:100.000. Ένα φύλλο 1:50.000 καλύπτει 15′ × 15′ γεωγραφικού πλάτους και μήκους.
Στο κάτω περιθώριο κάθε φύλλου υπάρχει η γραφική κλίμακα. Δεξιά από το μηδέν είναι τα χιλιόμετρα. Αριστερά είναι η πτέρνη: ένα χιλιόμετρο χωρισμένο σε δέκα κομμάτια των 100 μ., αριθμημένα αντίθετα. Μεταφέρεις το μήκος με την άκρη ενός χαρτιού, βάζεις το ένα άκρο σε ακέραιο χιλιόμετρο και διαβάζεις τα υπόλοιπα μέτρα στην πτέρνη.
Ο γρηγορότερος χάρακας είναι ο τετραγωνισμός. Στους χάρτες 1:25.000 και 1:50.000 κάθε τετράγωνο έχει πλευρά 1.000 μ.: 40 χιλ. στο χαρτί στον πρώτο, 20 χιλ. στον δεύτερο. Μισό τετράγωνο είναι 500 μ., η διαγώνιος περίπου 1.400 μ.
// Υπολογιστής κλίμακας
⇄
Υπόμνημα
Κάθε χρώμα έχει σταθερή σημασία. Μπλε για τα νερά, πράσινο για δάση, φυτείες και καλλιέργειες, κόκκινο για τις οδικές συγκοινωνίες, καφέ για τη μορφή του εδάφους: ισοϋψείς, χαράδρες, βράχοι. Μαύρο για τους οικισμούς και τα υπόλοιπα τεχνικά αντικείμενα. Τα ονόματα γράφονται με μαύρο, εκτός από των νερών που γράφονται με μπλε. Αυτά είναι τα σύμβολα του χάρτη ασκήσεως.
Κόκκινος φακός
// Νυχτερινή ανάγνωση
// Κούνησε τον φακό πάνω από τον κόκκινο δρόμο και το χωριό.
Τη νύχτα διαβάζεις τον χάρτη με κόκκινο φως, για να μη χάσεις τη νυχτερινή όραση και να μη σε δουν από μακριά. Το κόκκινο φως όμως έχει ένα κρυφό κόστος: ό,τι είναι τυπωμένο με κόκκινο ή πορτοκαλί χάνεται πάνω στο χαρτί, γιατί κάτω από αυτό το φως έχει το ίδιο χρώμα με το φόντο.
Στον χάρτη ασκήσεως, ο αμαξιτός δρόμος σχεδόν εξαφανίζεται. Οι καφέ ισοϋψείς ξεθωριάζουν. Τα μαύρα και τα μπλε μένουν καθαρά.
- Πριν από νυχτερινή κίνηση, πέρασε με μαύρο ό,τι κόκκινο χρειάζεσαι: δρόμους, όρια, σημεία ελέγχου.
- Γράψε τις συντεταγμένες και τα αζιμούθια με μαύρο, όχι με κόκκινο στυλό.
- Χαμήλωσε το φως στο ελάχιστο και κάλυψε τον χάρτη με το σώμα ή με πόντσο.
Απόσταση σε δρόμο με στροφές
Ο χάρακας μετράει μόνο ευθείες. Τον δρόμο με τις στροφές τον μετράς με την ίσια άκρη ενός χαρτιού:
- Σημάδι στο χαρτί στην αρχή της διαδρομής.
- Στην πρώτη στροφή, κράτα το σημάδι με τη μύτη του μολυβιού και στρίψε το χαρτί ώστε να ακολουθεί το επόμενο κομμάτι.
- Επανάλαβε σε κάθε στροφή μέχρι το τέλος. Σημάδι στο τέλος.
- Ακούμπησε το χαρτί στη γραφική κλίμακα του κάτω περιθωρίου: χιλιόμετρα στο κύριο μέρος, εκατοντάδες μέτρων στην πτέρνη, αριστερά από το μηδέν.
Το αποτέλεσμα είναι οριζόντια απόσταση. Στην ανηφόρα περπατάς περισσότερο, και αυτό το διορθώνει ο βηματισμός.
// Ο καρροποίητος δρόμος από το χωριό
Μήκος διαδρομής—
Σε ευθεία γραμμή—
02
// Το ανάγλυφο
Ισοϋψείς καμπύλες
Οι ισοϋψείς καμπύλες είναι οι τομές του εδάφους με οριζόντια επίπεδα που απέχουν ίσες αποστάσεις. Με λίγη εξάσκηση βλέπεις στο χαρτί κορυφές, αυχένες και χαράδρες σαν να ήταν τρισδιάστατα.
Από το βουνό στις ισοϋψείς
—Στάθμη νερού
Φαντάσου τη θάλασσα να υψώνεται.
Στάθμη
// «Μπορούμε να φαντασθούμε τη θάλασσα να υψώνεται κατά 10 μ., όπου σαν νέα ακτή θα έχουμε την καμπύλη των 10 μ.» (ΣΚ 800-1) Σύρε για να περιστρέψεις.Κάθετη υπερβολή ×1,5
Πέντε κανόνες
- Κλειστές γραμμές. Κάθε ισοϋψής κλείνει πάνω στον εαυτό της, μέσα ή έξω από τον χάρτη. Δύο ισοϋψείς δεν διασταυρώνονται. Συγκλίνουν μόνο σε κρημνό.
- Απόσταση και κλίση. Η οριζόντια απόσταση των καμπυλών είναι αντιστρόφως ανάλογη της κλίσης. Ίσες αποστάσεις, ίδια κλίση. Πυκνές καμπύλες, απότομη πλαγιά.
- Χαράδρες και αντερείσματα. Στις χαράδρες οι καμπύλες εισχωρούν και παίρνουν κοίλη ή γωνιώδη μορφή, με τη μύτη προς τα ανάντη. Γύρω από τα αντερείσματα βγαίνουν προς τα έξω, κυρτές, με τη μύτη προς τα κατάντη.
- Ισοδιάσταση. Η κατακόρυφη απόσταση ανάμεσα σε δύο διαδοχικά οριζόντια επίπεδα. Είναι σταθερή σε κάθε χάρτη και τη γράφει το περιθώριο: 20 μ. στον 1:50.000, 40 μ. στον 1:100.000.
- Τρία είδη καμπυλών. Συνήθεις, κάθε ισοδιάσταση. Κύριες, κάθε πέμπτη, παχύτερες, με το υψόμετρο γραμμένο προς την ανηφόρα. Βοηθητικές, στο μισό ή το ένα τέταρτο της ισοδιάστασης, διακεκομμένες, όπου το έδαφος είναι ομαλό.
Ο σκελετός του εδάφους
Κάθε ανάγλυφο στηρίζεται σε δύο ειδών γραμμές. Οι γραμμές διαχωρισμού των νερών περνούν από τις κορυφογραμμές και τις ράχες των αντερεισμάτων. Οι γραμμές συλλογής των νερών περνούν από τις χαράδρες και τις μισγάγγειες. Όποιος βλέπει αυτόν τον σκελετό στον χάρτη, διαβάζει αμέσως το έδαφος.
Υψόμετρο ανάμεσα σε δύο ισοϋψείς το εκτιμάς αναλογικά: στη μέση της απόστασης ανάμεσα στα 600 και τα 620 μ. είσαι περίπου στα 610 μ. Ένα ανάχωμα 5 μέτρων ή ένα χαντάκι μπορεί να μη φαίνονται καθόλου.
Μορφές εδάφους
Οκτώ μορφές εδάφους, με την ονοματολογία του ΣΚ 800-1. Μάθε το σχήμα τους στις ισοϋψείς και μετά δοκίμασε το τεστ πάνω στον χάρτη ασκήσεως.
// Ερώτηση 1 από 10
Τι δείχνει ο κύκλος;
Διάλεξε απάντηση. Ο χάρτης δείχνει μόνο ισοϋψείς και νερά, χωρίς σκίαση.
Σωστές 0 / 0
Κλίσεις
// Ίδιο ύψος, τέσσερα σχήματα
Τομή · ο παρατηρητής στην κορυφή
Κάτοψη · οι ισοϋψείς
Γραμμή μεγίστης κλίσεως
// Πάτα σε μια πλαγιά. Μπλε: ο δρόμος της σταγόνας.
Κλίση—
Γωνία κλίσεως—
Προς—
Η σταγόνα—
Κλίση μιας ευθείας είναι η γωνία που σχηματίζει με το οριζόντιο επίπεδο. Το ΣΚ 800-1 την εκφράζει με τέσσερις τρόπους: σε μοίρες, από 0° για το οριζόντιο ως 90° για το κατακόρυφο, σε βαθμούς, από 0 ως 100, σε χιλιοστά πυροβολικού, από 0 ως 1.600, και με το κλίτος: την υψομετρική διαφορά διά την οριζόντια απόσταση, π.χ. 1/5, δηλαδή 20%.
Σε κάθε σημείο της πλαγιάς μία διεύθυνση έχει τη μεγαλύτερη κλίση. Τέμνει κάθετα τις ισοϋψείς και, κατά το εγχειρίδιο, αυτή τη γραμμή θα ακολουθήσει μια σταγόνα νερού. Ακολούθησέ την και θα βρεις τη χαράδρα, τη μισγάγγεια και το ρείθρο όπου καταλήγει.
÷
03
// Ορατότητα
Τι βλέπεις, ποιος σε βλέπει
Το ανάγλυφο αποφασίζει τι βλέπεις από μια θέση και ποιος σε βλέπει. Νεκρός χώρος είναι το έδαφος που δεν φαίνεται από μια θέση, άρα δεν βάλλεται από εκεί με ευθυτενή βολή.
Τι βλέπει ο σκοπός
// Σύρε τον Π και τον Σ. Σκούρο: νεκρός χώρος.Ακτίνα 2,5 χλμ.
Ύψος ματιού
Στόχος—
Απόσταση—
Ορατό έδαφος—
- Στήσε παρατηρητήριο στη στρατιωτική οφρύ: την ψηλότερη γραμμή της πλαγιάς που δίνει θέα ως το τέλος της. Βρίσκεται συνήθως χαμηλότερα από την τοπογραφική οφρύ, όπου αλλάζει η κλίση, και δεν σε αφήνει να διαγράφεσαι στον ουρανό.
- Κινήσου από νεκρό χώρο σε νεκρό χώρο. Ό,τι βλέπεις εσύ από μια θέση, σε βλέπει κι εκείνο.
- Σε κυρτή πλαγιά η βάση κρύβεται από την κορυφή. Εκεί μαζεύεται ο εχθρός για την έφοδο, άρα εκεί χρειάζεσαι πυρά καμπύλης τροχιάς.
Το εργαλείο υπολογίζει το γυμνό έδαφος από τις ισοϋψείς. Δέντρα, κτίρια και μικρές πτυχώσεις δεν φαίνονται στον χάρτη, άρα η πραγματική ορατότητα είναι σχεδόν πάντα μικρότερη. Επιβεβαίωσε στο έδαφος.
Πανοραματικό αυτοσχέδιο
Πανοραματικό είναι η απεικόνιση μιας τοποθεσίας πάνω σε κατακόρυφο επίπεδο, με κέντρο προβολής το μάτι του παρατηρητή. Το χρησιμοποιούν τα παρατηρητήρια του πυροβολικού και οι σταθμοί διοικήσεως. Ισχύει μόνο για τη θέση από όπου σχεδιάστηκε.
// Τι βλέπεις από το Π
// Σύρε το Π και το βέλος.Τομέας 1.600 χιλ. · κάθετη κλίμακα ×2
Σύγκρινε τις δύο τελευταίες θέσεις. Από τον αυχένα, η κυρτή πλαγιά κρύβει την κοιλάδα. Τριακόσια μέτρα πιο κάτω, στη στρατιωτική οφρύ, φαίνονται όλα τα σημεία του τομέα.
Το ΣΚ 800-1 εξηγεί το πανοραματικό με έναν κατακόρυφο υαλοπίνακα μπροστά στο μάτι: κάθε ακτίνα από την τοποθεσία τον τέμνει πριν φτάσει στο μάτι, και αν ενώσεις τα σημεία τομής έχεις την εικόνα. Αντικατέστησε το γυαλί με χαρτί και έχεις το αυτοσχέδιο. Το τέλειο πανοραματικό είναι μια φωτογραφία. Στο δικό σου γράψε πάνω από κάθε σημείο αζιμούθιο και απόσταση.
05
// Διεύθυνση
Αζιμούθιο
Αζιμούθιο μιας διεύθυνσης είναι η δεξιόστροφη γωνία από τον βορρά ως τη διεύθυνση. Μετριέται σε μοίρες (360) ή σε χιλιοστά πυροβολικού (6.400). Η δυσκολία είναι ότι υπάρχουν τρεις βορράδες, και κάθε αζιμούθιο παίρνει το όνομα του βορρά από τον οποίο μετριέται.
Οι τρεις βορράδες
- Γεωγραφικός βορράς (ΓΒ). Προς τον γεωγραφικό πόλο. Από αυτόν μετριέται το γεωγραφικό αζιμούθιο. Στο διάγραμμα, το αστέρι.
- Βορράς τετραγωνισμού (ΒΤ). Προς τα πάνω, κατά μήκος των κάθετων γραμμών του τετραγωνισμού. Από αυτόν μετράς με μοιρογνωμόνιο στον χάρτη το διάθημα, ή αζιμούθιο τετραγωνισμού. Η γωνία του από τον γεωγραφικό είναι η σύγκλιση.
- Μαγνητικός βορράς (ΜΒ). Εκεί που δείχνει η βελόνα. Από αυτόν μετράς με την πυξίδα το μαγνητικό αζιμούθιο. Η γωνία του από τον γεωγραφικό είναι η μαγνητική απόκλιση: στην Ελλάδα περίπου 5° ανατολικά, με αύξηση 3–4 πρώτα λεπτά τον χρόνο.
Για να περάσεις από τον χάρτη στην πυξίδα χρειάζεσαι μόνο τη γωνία GM, ανάμεσα στον βορρά τετραγωνισμού και τον μαγνητικό. Τη δίνει το διάγραμμα στο περιθώριο κάθε στρατιωτικού χάρτη, για το έτος έκδοσής του. Διάλεξε περιοχή:
| Περιοχή | Ζώνη | Απόκλιση | Σύγκλιση | Γωνία GM |
|---|
⇄
Τιμές για τον Οκτώβριο 2026, από το Παγκόσμιο Μαγνητικό Μοντέλο WMM2025 και τη σύγκλιση της ζώνης UTM, γ = (λ − λ₀)·ημφ. Θετικό σημαίνει ανατολικά. Ο χάρτης σου δίνει την τιμή για το έτος έκδοσής του: πρόσθεσε τη μεταβολή των χρόνων που πέρασαν.
Μοιρογνωμόνιο
// Σύρε το Α (θέση σου) και το Β (στόχος).
- Κέντρο του μοιρογνωμονίου στο Α.
- Το 0 ευθυγραμμισμένο με τις κάθετες γραμμές του τετραγωνισμού, προς τα πάνω.
- Διάβασε τη γωνία εκεί που η γραμμή Α–Β κόβει την κλίμακα. Αυτό είναι το διάθημα.
- Για την πυξίδα, αφαίρεσε τη γωνία GM. Σε αυτόν τον χάρτη ο ΜΒ είναι 4° ανατολικά του ΒΤ.
Διάθημα—
Αζ. μαγνητικό—
Αντίστροφο (μαγν.)—
Απόσταση—
Υψομετρική διαφορά—
Αντίστροφο αζιμούθιο είναι η αντίθετη κατεύθυνση: προσθέτεις 180° αν το αζιμούθιο είναι κάτω από 180°, αλλιώς αφαιρείς. Σε χιλιοστά, ±3.200. Το αζιμούθιο Α→Β λέγεται μεταβάσεως, το Β→Α επιστροφής, και πρέπει να διαφέρουν ακριβώς 180°. Αυτός είναι ο έλεγχός σου στην όδευση και η βάση της οπισθοτομίας.
Πυξίδα
245°Στρίψε στο μαγνητικό αζιμούθιο
Η πυξίδα, ο πολοδείκτης του ΣΚ 800-1, μετρά τη γωνία από τον μαγνητικό βορρά. Σκοπεύεις τον στόχο και, όταν η βελόνα ισορροπήσει, διαβάζεις την ένδειξη. Εδώ κάνεις το αντίστροφο: στρίβεις μέχρι το αζιμούθιο που θέλεις να βρεθεί κάτω από τη γραμμή σκόπευσης. Σύρε τον δίσκο ή πάτα τα βελάκια και κράτα τη σωστή κατεύθυνση 2 δευτερόλεπτα.
Κατεύθυνση σου—
Επιτυχίες0
- Κράτα την πυξίδα οριζόντια, μακριά από μέταλλα: όπλο, κράνος, όχημα, γραμμές ρεύματος.
- Διάλεξε ένα σημάδι κατεύθυνσης πάνω στο αζιμούθιο, ένα δέντρο ή έναν βράχο, και περπάτα ως εκεί. Μετά διάλεξε το επόμενο.
06
// Απόσταση και χρόνος
Βήματα, χάντρες, κάρτα πορείας
Στο πεδίο δεν έχεις χάρακα. Μετράς με βήματα και με χρόνο, και ελέγχεις με το έδαφος.
Βηματισμός
Μέτρησε μία φορά τα διπλοβήματά σου σε 100 μ. επίπεδου εδάφους, με τον εξοπλισμό που θα κουβαλάς. Διπλοβήμα μετράς κάθε φορά που πατάει το αριστερό πόδι. Οι περισσότεροι βγάζουν 60–70.
Επίπεδο
Απόσταση
64Διπλοβήματα ανά 100 μ.
480Διπλοβήματα για την απόσταση
Τα ποσοστά είναι ενδεικτικά. Ο μόνος αξιόπιστος αριθμός είναι ο δικός σου: μέτρησέ τον σε ανηφόρα, κατηφόρα και νύχτα, με φορτίο.
Χάντρες βηματισμού
Στο τέλος κάθε σκέλους δεν θυμάσαι αν μέτρησες 7 ή 8 εκατοστόμετρα. Οι χάντρες θυμούνται για σένα. Κάτω είναι 9 χάντρες, μία για κάθε 100 μ. Πάνω είναι 4, μία για κάθε χιλιόμετρο. Στα 1.000 μ. κατεβάζεις μία από πάνω και ανεβάζεις ξανά όλες τις κάτω.
Διανύθηκαν0 μ.
Διπλοβήματα0
Χάντρες0 χλμ. + 0
Απόσταση με χιλιοστά
Το χιλιοστό πυροβολικού είναι η γωνία με την οποία φαίνεται 1 μέτρο από απόσταση 1.000 μέτρων. Αν ξέρεις το μέγεθος ενός αντικειμένου και μετρήσεις πόσα χιλιοστά πιάνει στο σταυρόνημα των κιαλιών, βρίσκεις την απόσταση του:
Απόσταση = μέγεθος × 1.000 ÷ χιλιοστά
Όσο λιγότερα τα χιλιοστά, τόσο μεγαλύτερο το λάθος: ένα χιλιοστό διαφορά σε στόχο που πιάνει 2 χιλιοστά αλλάζει την απόσταση κατά 50%. Διάλεξε μεγάλο αντικείμενο και μέτρα προσεκτικά.
Το ΣΚ 800-1 αναφέρει κι άλλες μεθόδους εκτίμησης: του δικράνου, του βήματος, της σύγκρισης με γνωστή απόσταση, με τον χάρτη, με μέτρηση της βάσης τριγώνου, με τροχιοδεικτικές βολίδες. Η ακρίβειά τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, γι' αυτό μάθε πώς φαίνονται πεζοί και οχήματα σε διάφορες αποστάσεις και με διάφορο καιρό, και συνδύαζε μεθόδους.
// Σταυρόνημα κιαλιών
Μέγεθος
Χιλιοστά
Απόσταση—
Με ±1 χιλιοστό—
Κάρτα πορείας
Πριν φύγεις, χωρίζεις τη διαδρομή σε σκέλη με αζιμούθιο, απόσταση, βήματα και χρόνο. Πάτα στον χάρτη για να προσθέσεις σημεία. Σύρε τα σημεία για να τα μετακινήσεις.
| Σκέλος | Αζ. μαγν. | Απόσταση | Διπλοβ. | Άνοδος | Κάθοδος | Χρόνος |
|---|
Χρόνος: απόσταση με την ταχύτητα του εδάφους, συν μία ώρα για κάθε 600 μ. ανάβασης (κανόνας Naismith). Τη νύχτα ×1,5. Τα διπλοβήματα έρχονται από τον βηματισμό σου παραπάνω.
Οδοιπορικό
Όταν ένας δρόμος λείπει από τον χάρτη, το ΣΚ 800-1 τον αποτυπώνει με οδοιπορικό: μια όδευση κατά μήκος του δρόμου. Στην αφετηρία κάνεις οπισθοτομία με τρία τουλάχιστον σημεία. Σε κάθε κορυφή της όδευσης μετράς με την πυξίδα τα μαγνητικά αζιμούθια προς την προηγούμενη και την επόμενη στάση, και το μήκος κάθε πλευράς με μετροταινία ή με βήματα. Στο τέλος κάνεις νέα οπισθοτομία για έλεγχο. Η ζώνη που αποτυπώνεις δεξιά και αριστερά του δρόμου είναι από 200 μ. ως 1 χλμ., στο ορεινό έδαφος συνήθως 200 μ.
07
// Πλοήγηση
Σχέδιο που αντέχει στο λάθος
Η καλή πλοήγηση δεν στηρίζεται μόνο στην πυξίδα. Συνδυάζεις αζιμούθιο, απόσταση και έδαφος, και σχεδιάζεις έτσι ώστε ένα μικρό λάθος να μη σε χάσει.
Τέσσερις τεχνικές
Πού είμαι; Οπισθοτομία
// Χάραξε τις οπισθοσκοπεύσεις και πάτα εκεί που τέμνονται.
- Στάσου στη θέση σου και σκόπευσε τρία γνωστά σημεία του χάρτη. Διάβασε τα μαγνητικά αζιμούθια.
- Μετάτρεψε κάθε μαγνητικό σε διάθημα: εδώ +4°, η γωνία GM.
- Βρες τα αντίστροφα: ±180°.
- Χάραξε από κάθε γνωστό σημείο την οπισθοσκόπευση. Οι τρεις γραμμές συναντιούνται στη θέση σου. Αν σχηματίσουν μικρό τρίγωνο, είσαι μέσα του.
Εμπροσθοτομία
Το αντίστροφο πρόβλημα: ξέρεις δύο σημεία Α και Β και θέλεις να βάλεις στον χάρτη ένα τρίτο, Μ, π.χ. έναν εχθρικό όλμο. Στέκεσαι στο Α και μετά στο Β, σκοπεύεις το Μ και παίρνεις τα μαγνητικά αζιμούθια. Τα χαράζεις στον χάρτη από το Α και το Β: η τομή είναι το Μ. Για έλεγχο, σκόπευσε και από τρίτο σημείο.
Πλαγιοτομία
Όταν μόνο το ένα γνωστό σημείο είναι προσιτό. Από το Α σκοπεύεις το Μ και χαράζεις το αζιμούθιο. Πηγαίνεις στο Μ, σκοπεύεις το απρόσιτο Β και χαράζεις από το Β το αντίστροφο αζιμούθιο. Η τομή των δύο διευθύνσεων είναι το Μ.
Άσκηση: πορεία με πυξίδα
Ξεκινάς από τη γέφυρα και πρέπει να βρεις τέσσερα σημεία με τη σειρά. Για κάθε σκέλος μετράς στον χάρτη αζιμούθιο και απόσταση, γράφεις μαγνητικό αζιμούθιο και βάδισε. Στο πεδίο κανείς δεν περπατά τέλεια ευθεία: ένα μικρό λάθος υπάρχει πάντα.
08
// Χωρίς πυξίδα
Ήλιος και αστέρια
Η πυξίδα χαλάει, χάνεται, σπάει. Ο ήλιος και τα αστέρια όχι. Οι μέθοδοι αυτές δίνουν κατεύθυνση με ακρίβεια λίγων μοιρών, αρκετή για να βγεις σε ένα ρέμα ή έναν δρόμο.
Η σκιά
- Κάρφωσε ένα ίσιο ξύλο, ενός μέτρου περίπου, κατακόρυφα σε επίπεδο έδαφος.
- Σημάδεψε την άκρη της σκιάς. Το πρώτο σημάδι είναι πάντα η Δύση.
- Περίμενε 15 λεπτά. Η σκιά κινείται αντίθετα από τον ήλιο.
- Σημάδεψε ξανά. Το δεύτερο σημάδι είναι η Ανατολή.
- Στάσου με το πρώτο σημάδι αριστερά και το δεύτερο δεξιά. Κοιτάς βορρά.
Το ρολόι
Στο βόρειο ημισφαίριο, κράτα το ρολόι οριζόντιο και στρέψε τον ωροδείκτη προς τον ήλιο. Η διχοτόμος της γωνίας ανάμεσα στον ωροδείκτη και στο 12 δείχνει νότο. Με θερινή ώρα χρησιμοποίησε το 1 αντί για το 12.
Ώρα
Νότος κατά το ρολόι—
Σφάλμα μεθόδου—
Υπολογισμός για Αθήνα. Η Ελλάδα είναι 6° δυτικά από τον μεσημβρινό της ώρας της, οπότε ο ήλιος μεσουρανεί μετά τις 12:00. Γι' αυτό η μέθοδος έχει σφάλμα μερικών μοιρών, που μεγαλώνει το καλοκαίρι, όταν ο ήλιος είναι ψηλά.
Ο Πολικός αστέρας
Ο Πολικός βρίσκεται σχεδόν πάνω από τον βόρειο πόλο, με απόκλιση κάτω από 1°. Τον βρίσκεις από τη Μεγάλη Άρκτο: προέκτεινε τη γραμμή των δύο άστρων στην άκρη του «κάδου» περίπου πέντε φορές. Όταν η Μεγάλη Άρκτος είναι χαμηλά, ψάξε την Κασσιόπη, το W στην αντίθετη πλευρά.
Ώρα
Πλάτος
Το ύψος του Πολικού πάνω από τον ορίζοντα είναι ίσο με το γεωγραφικό σου πλάτος: περίπου 35° στην Κρήτη, 41° στον Έβρο.
09
// Μελέτη
Ορολογία και ερωτήσεις
Ορολογία
Κάρτες μελέτης
Η ορολογία, οι κανόνες των ισοϋψών, ο τετραγωνισμός και οι μέθοδοι προσδιορισμού σημείων ακολουθούν το ΣΚ 800-1 «Τοπογραφία» (ΓΕΣ/ΔΕΚ, 1988). Ο βηματισμός, οι τεχνικές πλοήγησης και ο προσανατολισμός χωρίς πυξίδα βασίζονται στο TC 3-25.26 Map Reading and Land Navigation του Αμερικανικού Στρατού. Οι τιμές απόκλισης προέρχονται από το Παγκόσμιο Μαγνητικό Μοντέλο WMM2025 (NOAA, BGS). Ο χάρτης ασκήσεως, τα τοπωνύμια και τα σημεία του είναι φανταστικά. Το ανάγλυφο είναι υπολογισμένο, όχι αποτύπωση πραγματικής περιοχής. Η σελίδα δεν αντικαθιστά την εκπαίδευση στη μονάδα ούτε τους χάρτες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού. Δεν αποτελεί επίσημο εκπαιδευτικό υλικό του ΓΕΣ.