Αρχική / Υποστήριξη / Διάσωση μάχης

// Ιατρική πεδίου · Tactical Combat Casualty Care

Διάσωση μάχης · TCCC

Οι περισσότεροι τραυματίες μάχης που θα μπορούσαν να σωθούν πεθαίνουν από αιμορραγία, πριν φτάσουν σε γιατρό. Το TCCC διδάσκει τι κάνεις στα πρώτα λεπτά: σταματάς την αιμορραγία, ανοίγεις τον αεραγωγό, προστατεύεις την αναπνοή και κρατάς τον τραυματία ζεστό. Η διακομιδή με την κάρτα τραυματία και ο υγειονομικός σάκος έχουν δικές τους σελίδες.

~90%των αποτρέψιμων θανάτων: αιμορραγία

3φάσεις φροντίδας

9βήματα MARCH-PAWS

90+κάρτες μελέτης

// Οι φάσεις ακολουθούν την τακτική κατάσταση, όχι το ρολόι: ίδιος τραυματίας, ίδια σειρά, άλλες δυνατότητες.

// Αρχές

Γιατί TCCC

Η πολιτική πρώτη βοήθεια ξεκινά από τον αεραγωγό. Στη μάχη η σειρά αλλάζει, γιατί ο τραυματίας που αιμορραγεί από μεγάλο αγγείο χάνεται μέσα σε λίγα λεπτά. Το TCCC συνδυάζει σωστή ιατρική με σωστή τακτική: η φροντίδα προσαρμόζεται στην απειλή και η αποστολή της μονάδας συνεχίζεται.

Από τι πεθαίνουν οι τραυματίες μάχης

Σώζονται με πρώτες βοήθειες, πριν φτάσει γιατρόςΕκτός των δυνατοτήτων σου

Η ανάλυση αυτή των θανάτων στο πεδίο μάχης είναι η βάση πάνω στην οποία χτίστηκε το TCCC. Τα περισσότερα τραύματα δεν διορθώνονται στο πεδίο. Τρία όμως διορθώνονται, από όποιον έχει εκπαιδευτεί και έχει το υλικό: η αιμορραγία από άκρο, ο πνευμοθώρακας υπό τάση και η απόφραξη του αεραγωγού. Μαζί είναι περίπου 15 στους 100 θανάτους.

Νεότερη μελέτη για τα έτη 2001–2011 έδειξε το ίδιο: περίπου 9 στους 10 θανάτους που θα μπορούσαν να αποφευχθούν οφείλονταν σε αιμορραγία. Γι’ αυτό στο TCCC η αιμορραγία έρχεται πριν από τον αεραγωγό.

Και κάτι ακόμα: οι επιπλοκές του σοκ μειώνονται, όταν η αιμορραγία ελεγχθεί πριν ο τραυματίας περάσει σε σοκ. Ό,τι κάνεις στα πρώτα λεπτά μετράει ακόμα και μέρες μετά.

Οι τρεις φάσεις

// Φάση 1 από 3

Κάνεις

Δεν κάνεις

Τέσσερις κανόνες

Μη γίνεις κι εσύ τραυματίας

Πρώτα η υπεροχή πυρός και η κάλυψη. Ένας τραυματίας είναι καλύτερος από δύο.

Πρώτα η μεγάλη αιμορραγία

Μετά ο αεραγωγός, η αναπνοή και όλα τα άλλα, με τη σειρά MARCH.

Μόνο όσα έχεις εκπαιδευτεί

Κάνεις ό,τι έχεις μάθει και καταγράφεις ό,τι έκανες, για τον επόμενο που θα αναλάβει.

Χωρίς ΚΑΡΠΑ στο πεδίο

Σε τραυματία από έκρηξη ή διατιτραίνον τραύμα που δεν έχει σφυγμό, αναπνοή ή άλλα σημεία ζωής, η ΚΑΡΠΑ στο πεδίο της μάχης δεν τον σώζει. Ο χρόνος πάει στους τραυματίες που σώζονται.

// Εκτίμηση

MARCH-PAWS

Στην τακτική φροντίδα πεδίου εκτιμάς και αντιμετωπίζεις με σταθερή σειρά. Κάθε γράμμα λύνεται πριν περάσεις στο επόμενο. Μετά από κάθε μετακίνηση του τραυματία ξεκινάς ξανά από το M, γιατί μια περίδεση ή ένας επίδεσμος μπορεί να έχει φύγει.

Η σειρά, βήμα βήμα

// Το σώμα δείχνει πού κοιτάς σε κάθε βήμα.

// M · Massive hemorrhage

Μαζική αιμορραγία

Η μεγάλη αιμορραγία είναι αναστρέψιμη αιτία θανάτου: σταματά με ένα τουρνικέ, μια αιμοστατική γάζα και τα χέρια σου. Στο τέλος αυτής της ενότητας πρέπει να ξέρεις να σταματήσεις μαζική αρτηριακή αιμορραγία χωρίς να το σκεφτείς.

Τρία είδη αιμορραγίας

// Απειλεί τη ζωή

Αρτηριακή

Αίμα με πίεση, σε πίδακα που χτυπά με τον σφυγμό.
Ανοιχτό κόκκινο χρώμα.
Οι αρτηρίες είναι βαθιά στο σώμα, γι’ αυτό ελέγχεται δύσκολα.

// Σταθερή ροή

Φλεβική

Σκούρο χρώμα, χαμηλή πίεση, σταθερή ροή.
Τα λεπτά τοιχώματα της φλέβας συνήθως «διπλώνουν» όταν κοπούν.
Απειλεί τη ζωή μόνο όταν είναι μαζική και ανεξέλεγκτη.

// Στάζει

Τριχοειδική

Το αίμα απλώς στάζει, μείγμα ανοιχτόχρωμου και σκούρου.
Χαμηλή πίεση, σταματά με απλή πίεση και επίδεσμο.

Πότε είναι μαζική; Όταν βλέπεις το αίμα να αναβλύζει από την πληγή, ή όταν υπάρχει ακρωτηριασμός. Μην την κρίνεις από το αίμα στα ρούχα ή στο έδαφος: σε σκληρή επιφάνεια το αίμα απλώνεται και δείχνει πολύ, σε χώμα ή χιόνι απορροφάται και δείχνει λίγο. Η αιμορραγία μπορεί να είναι εξωτερική, από σφαίρα ή θραύσμα, ή εσωτερική, από έκρηξη, πτώση ή τροχαίο.

Απώλεια αίματος και σοκ

Σοκ, ή καταπληξία, είναι η ανεπαρκής ροή αίματος στους ιστούς: τα κύτταρα δεν παίρνουν οξυγόνο, σταματούν τα όργανα και ο οργανισμός καταρρέει. Στο πεδίο της μάχης η συχνότερη αιτία είναι η απώλεια αίματος. Το πώς αντιδρά το σώμα εξαρτάται από το πόσο αίμα έχει χαθεί. Μετακίνησε τη μπάρα.

// Εργαλείο · Ένας ενήλικας έχει περίπου 5 λίτρα αίμα500 ml

Απώλεια αίματος500 ml · 10%

Πώς το αναγνωρίζεις στο πεδίο

Πιεσόμετρο δεν έχεις. Το σοκ το δείχνουν δύο πράγματα που ελέγχεις σε δευτερόλεπτα:

Διαταραγμένη συνείδηση, χωρίς κάκωση κεφαλής.
Αδύναμος ή απών κερκιδικός σφυγμός, στον καρπό.

Άλλα σημεία: χλωμό, κρύο δέρμα, ζάλη και αδυναμία, γρήγορη αναπνοή, τριχοειδική επαναπλήρωση πάνω από 3 δευτερόλεπτα. Τα αναλγητικά επηρεάζουν κι αυτά τη συνείδηση.

Τι κάνεις

Σταματάς την αιμορραγία. Αυτή είναι η θεραπεία του σοκ και προηγείται των υγρών. Καλύτερα να το προλάβεις παρά να το θεραπεύσεις.
Δεν είναι σε σοκ: ενδοφλέβια υγρά δεν χρειάζονται. Νερό από το στόμα επιτρέπεται, αν έχει τις αισθήσεις του και μπορεί να καταπιεί. Επανεκτιμάς συνέχεια.
Είναι ή περνά σε σοκ: φωνάζεις αμέσως τον νοσοκόμο. Υγρά, αίμα και TXA τα δίνει εκπαιδευμένο προσωπικό.
Τον κρατάς ζεστό. Το κρύο χαλάει την πήξη του αίματος.

Το τουρνικέ

90%επιβίωση όταν το τουρνικέ μπαίνει πριν το σοκ

10%όταν μπαίνει αφού ο τραυματίας περάσει σε σοκ

~2.000ζωές εκτιμάται ότι έσωσε στον πόλεμο του Ιράκ

Στοιχεία από μελέτη στο νοσοκομείο Ibn Sina της Βαγδάτης, 2006. Ίσχαιμη περίδεση και τουρνικέ (TQ) είναι το ίδιο πράγμα.

Υπό πυρά

Μόνο για αιμορραγία άκρου που απειλεί τη ζωή, ή για ακρωτηριασμό.
Πάνω από τη στολή, γιατί δεν υπάρχει χρόνος να εκθέσεις το τραύμα. Σαφώς πιο κεντρικά από την αιμορραγία· αν δεν φαίνεται το σημείο, «ψηλά και σφιχτά», στη ρίζα του άκρου.
Αν μπορεί, ο τραυματίας το βάζει μόνος του. Μετά, όλοι σε κάλυψη.

Τακτική φροντίδα πεδίου

Εκθέτεις το τραύμα. Το τουρνικέ που μπήκε πάνω από τη στολή το αντικαθιστάς με νέο, απευθείας στο δέρμα, 5–7,5 εκ. πάνω από το τραύμα.
Σφίγγεις ώσπου να σταματήσει η αιμορραγία και να χαθεί ο περιφερικός σφυγμός.
Αν δεν σταματά: δεύτερο τουρνικέ δίπλα, πιο κεντρικά από το πρώτο.
Γράφεις την ώρα με ανεξίτηλο μαρκαδόρο, στο τουρνικέ και στην κάρτα τραυματία.

Τι πρέπει να είναι ένα τουρνικέ

Λωρίδα συμπίεσης πλάτους τουλάχιστον 5 εκ., όχι ελαστική.
Να σταματά αρτηριακή αιμορραγία· όχι όλα τα μοντέλα είναι το ίδιο αποτελεσματικά.
Μόνο για άκρα, χέρι ή πόδι.
Ποτέ πάνω σε άρθρωση, σε κάταγμα ή πάνω από τσέπη με αντικείμενα.

// Το πιο διαδεδομένο

C-A-T

Μικρό, ελαφρύ, μπαίνει με το ένα χέρι. Στον μηρό το CAT 7ης γενιάς μπορεί να μη σταματήσει την αιμορραγία, οπότε χρειάζεται δεύτερο.

// Για το πόδι

SOFTT · SOFTT-W

Προτείνονται κι αυτά από την κοινότητα του TCCC. Στο πόδι είναι πιο αποτελεσματικά από το CAT, ιδίως σε μεγάλους μηρούς.

// Όχι για το πεδίο

EMT

Λειτουργεί με αέρα. Πολύ αποτελεσματικό, για μέσα διακομιδής και νοσοκομεία· στο πεδίο της μάχης δεν ενδείκνυται.

// Τελευταία λύση

Αυτοσχέδιο

Μόνο όταν δεν υπάρχει τίποτε άλλο. Συχνά αποτυγχάνει: υπάρχουν θάνατοι τραυματιών παρά τα τρία αυτοσχέδια τουρνικέ στο ίδιο πόδι.

Πονάει

Το τουρνικέ πονά όταν μπαίνει, αλλά ο πιο έντονος πόνος έρχεται περίπου 20 λεπτά μετά, από την ισχαιμία. Προειδοποίησε τον τραυματία, μην το χαλαρώσεις γι’ αυτό, και ενημέρωσε τον νοσοκόμο για αναλγησία.

Δύο μύθοι

«Θα χάσει το άκρο.» Όταν το τουρνικέ μένει λιγότερο από 2 ώρες, η βλάβη είναι πολύ σπάνια: περίπου 3% παροδική βλάβη νεύρων, κανένας ακρωτηριασμός από το τουρνικέ. Και αν χρειαστεί να διαλέξεις, η ζωή έρχεται πριν από το άκρο.
«Μια ζώνη αρκεί.» Όχι. Η ζώνη μόνη της δεν σφίγγει αρκετά για να σταματήσει αρτηρία.

Πού μπαίνει;

Διάλεξε τραύμα και φάση. Το σχήμα δείχνει τι κάνεις και πού.

// Μπροστινή όψη· η δεξιά πλευρά του τραυματία είναι αριστερά σου.

Τα πιο συνηθισμένα λάθη με το τουρνικέ

// Λάθος 01

Δεν μπαίνει όταν πρέπει

Αιμορραγία άκρου που αναβλύζει ή ακρωτηριασμός: τουρνικέ, χωρίς δισταγμό.

// Λάθος 02

Δεν σφίγγει αρκετά

Αν η αιμορραγία συνεχίζεται ή ο σφυγμός πιο κάτω φτάνει, δεν είναι αρκετά σφιχτό.

// Λάθος 03

Δεν μπαίνει δεύτερο

Όταν το πρώτο δεν σταματά την αιμορραγία, βάζεις δεύτερο δίπλα, πιο κεντρικά.

// Λάθος 04

Πολύ χαμηλά ή σε άρθρωση

Πολύ κοντά στο τραύμα, ή πάνω σε αγκώνα και γόνατο, δεν πιέζει την αρτηρία.

// Λάθος 05

Χωρίς λόγο, ή μένει χωρίς λόγο

Μπαίνει εκεί που φτάνει απλή πίεση, ή δεν αφαιρείται όταν ο εκπαιδευμένος έχει κρίνει έγκαιρα ότι δεν χρειάζεται.

// Λάθος 06

Το δικό σου τουρνικέ

Στον τραυματία βάζεις πρώτα το δικό του, για να μη μείνεις εσύ χωρίς.

// Λάθος 07

Χωρίς ώρα

Αν δεν γράψεις την ώρα, ο επόμενος δεν ξέρει πόσο έχει μείνει το άκρο χωρίς αίμα.

Ώρα και μετατροπή

Η ώρα

Μερικά τουρνικέ έχουν ειδικό σημείο για την ώρα. Τη γράφεις εκεί και στην κάρτα τραυματία. Αν το τουρνικέ είναι αυτοσχέδιο ή δεν έχει σημείο, γράφεις με μαρκαδόρο, ή ακόμα και με το αίμα του τραυματία, ένα «T» στο μέτωπό του και δίπλα την ώρα.

Η μετατροπή

Στην τακτική φροντίδα, με χρόνο, ο εκπαιδευμένος μπορεί να μετατρέψει το τουρνικέ σε πιεστική επίδεση: εκθέτει και εκτιμά το τραύμα, βάζει πιεστική ή αιμοστατική επίδεση, χαλαρώνει το τουρνικέ χωρίς να το βγάλει και παρακολουθεί. Αν ξαναματώσει, το σφίγγει πάλι. Σε μακριά διακομιδή αυτό αυξάνει την πιθανότητα να σωθεί το άκρο· κατά τις οδηγίες TCCC εξετάζεται πριν συμπληρωθούν 2 ώρες.

// Ποτέ δεν χαλαρώνει

Σε ακρωτηριασμό.
Σε τραυματία σε σοκ.
Όταν δεν μπορείς να παρακολουθείς το άκρο για αιμορραγία.
Όταν ο τραυματίας θα φτάσει σε νοσοκομείο μέσα σε 2 ώρες από τη στιγμή που μπήκε.
Και ποτέ «για να δεις»: τη μετατροπή την αποφασίζει μόνο εκπαιδευμένο προσωπικό.

// Χρονόμετρο από τη στιγμή που σφίγγεις

Εξάσκηση · μένει ανοιχτό όσο είσαι στη σελίδα

00:00:00Δεν έχει μπει τουρνικέ

01 ώρα2 ώρες

Συμβολή, πίεση, εσωτερική αιμορραγία

// Εκεί που δεν μπαίνει τουρνικέ

Αιμορραγία συμβολής

Στη βουβωνική χώρα, στη μασχάλη και στον λαιμό, εκεί όπου τα άκρα ενώνονται με τον κορμό. Συχνά από ΑΕΜ. Γεμίζεις το τραύμα με αιμοστατική γάζα, πιέζεις άμεσα τουλάχιστον 3 λεπτά και βάζεις πιεστικό επίδεσμο. Ο νοσοκόμος έχει ειδικές συσκευές συμβολής (CRoC, JETT, SAM-JT, AAJT).

// Η πρώτη ενέργεια

Άμεση πίεση

Σε κάθε εξωτερική αιμορραγία πιέζεις πάνω στο τραύμα και γύρω του, ώστε να πιεστούν τα αγγεία μέσα στους μύες. Κρατάς τουλάχιστον 3 λεπτά πριν ελέγξεις, για να ξεκινήσει η πήξη. Χρησιμοποιείς ό,τι έχεις, γάζες ή ρούχα: το τραύμα δεν είναι αποστειρωμένο ούτως ή άλλως.

// Δεν φαίνεται

Εσωτερική αιμορραγία

Σημεία: σοκ, αίμα από φυσικό άνοιγμα (κόπρανα, ούρα, έμετος), πόνος, πρήξιμο και τάση στην περιοχή. Θώρακας, κοιλιά, λεκάνη και μηροί κρύβουν λίτρα αίματος. Ελέγχεις όλο το σώμα, επανεκτιμάς, καταγράφεις τα ζωτικά σημεία και ζητάς γρήγορη διακομιδή. Το TXA, από εκπαιδευμένο, δίνεται το νωρίτερο και όχι μετά από 3 ώρες.

Ανύψωση και σημεία πίεσης: το γόνατο ή η γροθιά στη βουβωνική χώρα ή στη μασχάλη, πάνω στη μηριαία ή στη βραχιόνια αρτηρία, μειώνει τη ροή και κερδίζει λίγο χρόνο, ώσπου να μπει τουρνικέ ή γάζα. Αρτηριακή αιμορραγία όμως δεν τη σταματούν.

// Μην ξεχνάς

Μην αφήνεις την πίεση πολύ νωρίς.
Μην ενοχλείς το τραύμα αφού σταματήσει: δεν σηκώνεις τις γάζες για να δεις, δεν το καθαρίζεις.
Χειρίζεσαι τον τραυματία απαλά· η άγρια μεταφορά ξανανοίγει το τραύμα.
Ζεστός τραυματίας, καλύτερη πήξη. Μην υποτιμάς την υποθερμία.
Ηρέμησε τον τραυματία: η εικόνα του αίματος τον τρομάζει.

// A · Airway

Αεραγωγός

Μετά τη μαζική αιμορραγία, ο αεραγωγός. Η απόφραξη του αεραγωγού σκοτώνει γρήγορα: χωρίς οξυγόνο ο εγκέφαλος παθαίνει βλάβη σε 4–6 λεπτά. Και καμία άλλη εκτίμηση δεν έχει νόημα πριν ανοίξει ο αεραγωγός.

Εκτίμηση

Επίπεδο συνείδησης · AVPU

AAlert

Σε εγρήγορση, ξέρει πού είναι.

VVerbal

Απαντά όταν του μιλάς.

PPain

Αντιδρά μόνο στον πόνο.

UUnresponsive

Καμία αντίδραση.

Όποιος μιλά ή φωνάζει έχει ανοιχτό αεραγωγό. Τον αφήνεις να βρει μόνος του τη θέση που τον βολεύει.

// Κοίτα

Μέσα στο στόμα: ξένα σώματα, αίμα, υγρά, σπασμένα δόντια, κομμένη γλώσσα. Κυάνωση; Ανεβοκατεβαίνει κανονικά το στήθος;

// Άκου

Αναπνέει; Ροχαλητό ή γουργουρητό σημαίνει απόφραξη. Συριγμός στην εισπνοή: απόφραξη ψηλά, π.χ. ξένο σώμα. Συριγμός στην εκπνοή: πιο χαμηλά. Φυσιολογικά 12–20 αναπνοές το λεπτό.

// Νιώσε

Την ανάσα του στο μάγουλό σου ή στη ράχη του χεριού σου. Το στήθος και την κοιλιά να ανεβοκατεβαίνουν κάτω από την παλάμη σου.

Τι κλείνει τον αεραγωγό

Η γλώσσα

Η συχνότερη αιτία σε αναίσθητο τραυματία: χαλαρώνει, πέφτει πίσω και φράζει τον φάρυγγα.

Ξένα σώματα

Δόντια, αίμα, έμετος, χώμα, κομμάτια από το τραύμα.

Οίδημα

Πρήξιμο των μαλακών ιστών ή σπασμός του λάρυγγα, π.χ. από εισπνευστικό έγκαυμα ή αλλεργία.

Τραύμα προσώπου

Κάταγμα γνάθων, τραύμα στο πρόσωπο ή στον λαιμό, πίεση από έξω.

Άνοιγμα του αεραγωγού

Διάλεξε κατάσταση και δες τι γίνεται μέσα στον φάρυγγα.

// Σχηματική πλάγια τομή. Μπλε: ο δρόμος του αέρα.

Πότε υποψιάζεσαι κάκωση αυχένα, οπότε προτιμάς την ώθηση της κάτω γνάθου: σε αμβλύ τραύμα πάνω από τις κλείδες, εκτίναξη από έκρηξη ή από όχημα, πτώση από ύψος μεγαλύτερο από τρεις φορές το ύψος του τραυματία, και σε αλλαγή της νοητικής κατάστασης μαζί με πολλαπλά τραύματα.

Ρινοφαρυγγικός αεραγωγός · NPA

Απλός, κούφιος, ευλύγιστος σωλήνας από τη μύτη ως τον φάρυγγα, πίσω από τη γλώσσα. Τον βάζεις σε αναίσθητο τραυματία που αναπνέει μόνος του και έχει ακόμα αντανακλαστικό εμέτου. Μπαίνει και σε τραυματία με τις αισθήσεις του· αν όμως αντιδρά ή τον αρνείται, σταματάς.

Μέτρησε. Μήκος από το ρουθούνι ως τον λοβό του αυτιού, διάμετρος περίπου όσο το μικρό δάχτυλο του τραυματία. Τα συνηθισμένα μεγέθη είναι 26–28 Fr.
Λίπανε τον σωλήνα.
Βάλε τον, συνήθως στο δεξί ρουθούνι: σηκώνεις την άκρη της μύτης και τον προωθείς απαλά, κάθετα στο πρόσωπο, δηλαδή ίσια προς τα πίσω και όχι προς τα πάνω, με μικρές περιστροφές.
Μη ζορίσεις. Αν βρεις αντίσταση, δοκίμασε το άλλο ρουθούνι. Αν προκαλεί αναγούλα, είναι πολύ μακρύς: τράβηξέ τον λίγο πίσω.
Ξαναέλεγξε τον αεραγωγό και την αναπνοή.

// Να θυμάσαι

Δεν προστατεύει τον αεραγωγό από έμετο και αίμα.
Δεν εμποδίζει τον αέρα να πάει στο στομάχι όταν ο τραυματίας αερίζεται με μάσκα.
Δεν μπαίνει σε μεγάλη παραμόρφωση μύτης και προσώπου. Η σπασμένη μύτη δεν είναι πια απόλυτη αντένδειξη.
Μόνο αν έχεις εκπαιδευτεί. Η εξάσκηση γίνεται σε πρόπλασμα ή μεταξύ εκπαιδευομένων, με εκπαιδευτή.

Η θέση του τραυματία

Με τις αισθήσεις του

Ένας τραυματίας ξέρει από ένστικτο πώς να προστατεύσει τον αεραγωγό του: κάθεται, σκύβει μπροστά, βήχει και φτύνει. Αν τον αναγκάσεις να ξαπλώσει στο φορείο, ιδίως με τραύμα προσώπου, μπορεί να χάσει τον αεραγωγό, να χάσει τις αισθήσεις του και να πεθάνει. Τον αφήνεις όπως τον βολεύει.

Αναίσθητος

Αν πρέπει να τον αφήσεις για να δεις άλλον τραυματία, τον γυρίζεις στη θέση ανάνηψης, στο πλάι: η γλώσσα δεν πέφτει πίσω και ό,τι βγει από το στόμα τρέχει έξω. Με υποψία κάκωσης αυχένα, τον γυρίζεις «σαν κορμό», όλο το σώμα μαζί.

Πνιγμονή από ξένο σώμα

Ο άνθρωπος που πνίγεται ξαφνικά σηκώνεται και γέρνει μπροστά, πιάνει τον λαιμό του, κοιτάζει γύρω του με αγωνία, δεν μπορεί να μιλήσει και μελανιάζει.

Με τις αισθήσεις του: ώθηση στην κοιλιά, η λαβή Heimlich.
Αναίσθητος: θωρακικές συμπιέσεις.
Με το δάχτυλο βγάζεις μόνο ό,τι βλέπεις. Ο νοσοκόμος έχει λαβίδα Magill και αναρρόφηση.

Ό,τι κάνει ο νοσοκόμος

// Συχνά ξεχνιέται

Αναρρόφηση

Καθαρίζει αίμα, υγρά και έμετο. Χειροκίνητες, ποδοκίνητες ή ηλεκτρικές συσκευές, ακόμα και αυτοσχέδιες. Μπορεί να κάνει τη διαφορά πριν το νοσοκομείο.

// Αναίσθητος χωρίς αντανακλαστικό

Υπεργλωττιδικός αεραγωγός

King LT ή i-gel, σε αναίσθητο τραυματία χωρίς αντανακλαστικό εμέτου. Δεν είναι μόνιμος αεραγωγός: αντικαθίσταται μέσα σε λίγες ώρες. Η ενδοτραχειακή διασωλήνωση είναι ο χρυσός κανόνας, αλλά πέρα από το πεδίο.

// Η τελευταία λύση

Χειρουργικός αεραγωγός

Κρικοθυρεοειδοτομή, όταν ο αεραγωγός είναι κλειστός από τραύμα προσώπου, έγκαυμα ή ξένο σώμα και τα άλλα έχουν αποτύχει. Χωρίς καθυστέρηση, από ειδικά εκπαιδευμένο. Όχι σε παιδιά κάτω των 12 ετών.

Αερισμός: στόμα με στόμα ή μάσκα τσέπης, με τον αέρα που εκπνέεις, που έχει 16–18% οξυγόνο, ή μάσκα με ασκό (BVM). Και στους δύο τρόπους ο αέρας μπορεί να πάει στο στομάχι. Η μάσκα τσέπης είναι και φραγμός για σένα.

Τα πιο συνηθισμένα λάθη στον αεραγωγό

// Λάθος 01

Ξαπλώνεις όποιον κάθεται

Τραυματίας με αισθήσεις και τραύμα προσώπου που τον βάζεις ανάσκελα χάνει τον αεραγωγό του.

// Λάθος 02

Ζορίζεις τον NPA

Με δύναμη, ή προς τα πάνω αντί για ίσια πίσω, ή σε μεγάλη παραμόρφωση προσώπου.

// Λάθος 03

Ξεχνάς την αναρρόφηση

Αίμα και έμετος ξανακλείνουν τον αεραγωγό που μόλις άνοιξες.

// Λάθος 04

Δεν προστατεύεις

Ανοίγεις τον αεραγωγό και αφήνεις τον αναίσθητο ανάσκελα, χωρίς θέση ανάνηψης ή NPA.

// Λάθος 05

Δεν επανεκτιμάς

Ο αεραγωγός και η αναπνοή αλλάζουν ανά πάσα στιγμή. Ανεπαρκής αεραγωγός σκοτώνει αμέσως.

// R · Respiration

Αναπνοή και θώρακας

Οι κακώσεις του θώρακα προκαλούν έναν στους τέσσερις θανάτους σε πολυτραυματίες. Μερικές σκοτώνουν ακαριαία. Άλλες, όπως ο ανοιχτός πνευμοθώρακας και ο πνευμοθώρακας υπό τάση, αν αναγνωριστούν και αντιμετωπιστούν έγκαιρα, δίνουν στον τραυματία χρόνο να φτάσει σταθεροποιημένος στον χειρουργό.

Τι συμβαίνει μέσα στον θώρακα

Ο πνεύμονας μένει ανοιχτός επειδή ανάμεσα σε αυτόν και στο τοίχωμα του θώρακα, στην υπεζωκοτική κοιλότητα, δεν υπάρχει αέρας. Πνευμοθώρακας είναι ο αέρας που μπαίνει εκεί: ο πνεύμονας ξεφουσκώνει, με ξαφνικό πόνο και δύσπνοια. Διάλεξε κάκωση.

// Μπροστινή όψη, σχηματικά. Η δεξιά πλευρά του τραυματία είναι αριστερά σου.

Ανοιχτό τραύμα θώρακα

Βρες όλα τα τραύματα. Εκθέτεις τον θώρακα μπρος και πίσω και ψάχνεις κάτω από τις μασχάλες. Η σφαίρα που μπήκε μπορεί να βγήκε από την πλάτη.
Κλείσε κάθε τραύμα με επίθεμα θώρακα, κατά προτίμηση με βαλβίδα, που αφήνει τον αέρα να βγει αλλά όχι να μπει.
Χωρίς βαλβίδα; Βάζεις αυτό που έχεις και παρακολουθείς για πνευμοθώρακα υπό τάση. Το παλιό επίθεμα στερεωμένο στις τρεις από τις τέσσερις πλευρές έχει αντικατασταθεί από τα επιθέματα με βαλβίδα.
Θέση: ο τραυματίας με τις αισθήσεις του κάθεται όπως αναπνέει καλύτερα, συνήθως μισοκαθιστός.
Επανεκτίμα την αναπνοή μετά από κάθε μετακίνηση.

// Σημεία υπό τάση

Πότε το επίθεμα δεν φτάνει

Δύσπνοια που χειροτερεύει, γρήγορη αναπνοή, κυάνωση.
Χρήση των επικουρικών μυών του λαιμού για να αναπνεύσει.
Διατεταμένες φλέβες στον λαιμό.
Δεν ακούγεται αναπνοή στην πλευρά της βλάβης.
Σημεία σοκ.

Φωνάζεις τον νοσοκόμο. Αν υπάρχει επίθεμα, σηκώνεις μια άκρη του για να βγει ο αέρας. Η αποσυμπίεση με βελόνα γίνεται μόνο από εκπαιδευμένο.

Άλλες κακώσεις θώρακα

Θλάση πνεύμονα

Η συχνότερη δυνητικά θανατηφόρα επιπλοκή στις κακώσεις θώρακα: ο πνεύμονας οξυγονώνει λιγότερο αίμα. Με το παλμικό οξύμετρο, κορεσμός κάτω από 90% σημαίνει πρόβλημα.

Καρδιακός επιπωματισμός

Αίμα γύρω από την καρδιά την εμποδίζει να γεμίσει: δύσπνοια, ταχύπνοια, ανησυχία, σοκ, διατεταμένες φλέβες λαιμού. Μοιάζει με πνευμοθώρακα υπό τάση, αλλά η αναπνοή ακούγεται και στις δύο πλευρές. Χρειάζεται χειρουργό.

Ρήξη τραχείας ή βρόγχου

Αέρας διαφεύγει μαζικά κάτω από το δέρμα, που «τρίζει» στην αφή (υποδόριο εμφύσημα), με αιμόπτυση. Οι περισσότεροι πεθαίνουν επιτόπου· οι υπόλοιποι χρειάζονται επείγουσα διακομιδή.

Υψόμετρο

Σε αεροδιακομιδή ή όταν περνάτε βουνό, ο αέρας στον θώρακα διαστέλλεται. Παρακολουθείς στενά κάθε τραυματία με τραύμα θώρακα ή κοιλιάς για πνευμοθώρακα υπό τάση.

// C · H · PAWS

Υποθερμία, εγκαύματα, PAWS

Ο τραυματίας που αιμορραγεί χάνει θερμότητα γρήγορα, ακόμα και με ζέστη, και το κρύο χαλάει την πήξη του αίματος: όσο κρυώνει, τόσο ματώνει. Ο εγκαυματίας κινδυνεύει ακόμα περισσότερο. Εδώ είναι το H του MARCH, τα εγκαύματα και όσα ακολουθούν στο PAWS.

Πρόληψη της υποθερμίας

Ελάχιστη έκθεση

Εκθέτεις μόνο όσο χρειάζεται για να βρεις και να φροντίσεις τα τραύματα, και ξανασκεπάζεις.

Έξω τα βρεγμένα

Τα βρεγμένα ρούχα αντικαθίστανται με στεγνά, όπου γίνεται.

Μόνωση από το έδαφος

Το έδαφος τραβά τη θερμότητα πιο γρήγορα από τον αέρα. Υπόστρωμα, γυλιός, ό,τι έχεις.

Κουβέρτα

Κουβέρτα υποθερμίας από το υλικό του νοσοκόμου (θερμοανακλαστικό κέλυφος, θερμαινόμενη κουβέρτα, ενισχυμένη κουβέρτα αλουμινίου) ή ό,τι έχει η ομάδα.

Κεφάλι και άνεμος

Σκεπάζεις το κεφάλι και τον κρατάς μακριά από τον αέρα. Στο ελικόπτερο ο αέρας από τους έλικες τον παγώνει γρήγορα.

Από την αρχή

Η πρόληψη ξεκινά μόλις ελεγχθεί η αιμορραγία, όχι όταν τρέμει. Είναι πιο εύκολο να μην κρυώσει παρά να τον ζεστάνεις.

Εγκαύματα

Έγκαυμα είναι η βλάβη του δέρματος και των ιστών κάτω από αυτό από θερμότητα, ακτινοβολία, ηλεκτρικό ρεύμα, χημικά ή τριβή. Η βαρύτητα εξαρτάται από το πόση θερμότητα, για πόσο, πόσο βαθιά και σε πόσο μεγάλη επιφάνεια. Στη μάχη, η κακή υγιεινή, η έλλειψη τροφής και η δύσκολη περίθαλψη τα κάνουν χειρότερα.

Θερμικά

Φλόγα, καυτά υγρά, επαφή με καυτό μέταλλο, ακτινοβολία. Σε κλειστό χώρο υποψιάζεσαι και έγκαυμα του αναπνευστικού.

Ηλεκτρικά

Η καταστροφή είναι σε βάθος και η έκτασή της δεν φαίνεται. Συχνά μαζί κατάγματα, σπασμοί, καρδιακή ή αναπνευστική ανακοπή. Είσοδος συνήθως στα χέρια, έξοδος στα πόδια.

Χημικά

Η βλάβη συνεχίζεται όσο η ουσία μένει στο δέρμα. Η βαρύτητα εξαρτάται από το είδος (αλκάλια, οξέα, οργανικές ενώσεις), τη συγκέντρωση, τον χρόνο επαφής και την επιφάνεια.

Τριβής

Το δέρμα σέρνεται πάνω σε δρόμο, πάτωμα, ακόμα και πάγο. Συχνά μολυσμένα, με μελανιές, αιματώματα και κατάγματα.

Βαθμός	Βάθος	Πώς φαίνεται	Πόνος	Επούλωση
1ου	Μόνο η επιδερμίδα	Κόκκινο, στεγνό, χωρίς φουσκάλες, π.χ. από τον ήλιο	Πονά	3–6 ημέρες
2ου	Μέρος του χορίου	Κόκκινο με σημάδια, φουσκάλες, υγρό	Πονά πολύ	10–14 ημέρες ως εβδομάδες· με μόλυνση γίνεται 3ου
3ου	Όλο το πάχος του δέρματος	Στεγνό, σαν καμένη περγαμηνή, σκληρή μαύρη εσχάρα	Σχεδόν ανώδυνο: τα νεύρα έχουν καεί	Μόνο με μόσχευμα
4ου	Και οι ιστοί από κάτω	Λίπος, μύες, οστά, όργανα	Ανώδυνο	Χειρουργείο

Ο πόνος δεν δείχνει τη βαρύτητα: το βαθύ έγκαυμα πονά λιγότερο από το ρηχό.

Ο κανόνας των εννέα

Το σώμα του ενήλικα χωρίζεται σε περιοχές του 9% ή πολλαπλάσιά του. Πάτα τις περιοχές με έγκαυμα 2ου βαθμού και πάνω· τα εγκαύματα 1ου βαθμού δεν μετράνε. Για μικρά διάσπαρτα εγκαύματα, η παλάμη του τραυματία μαζί με τα δάχτυλα είναι περίπου 1%.

// Εργαλείο · Συνολική επιφάνεια εγκαύματος (TBSA)0%

ΜΠΡΟΣΤΑ

ΠΙΣΩ

Τι κάνεις στο έγκαυμα

Σταμάτα το κάψιμο. Τον απομακρύνεις από την πηγή και σβήνεις τη φλόγα. Βγάζεις ρούχα και κοσμήματα που δεν έχουν κολλήσει: τα ρούχα συνεχίζουν να καίνε.
Χημικά: αφού βγάλεις τα ρούχα, ξεπλένεις με άφθονο νερό. Ηλεκτρικά: πρώτα κόβεις το ρεύμα, μετά τον αγγίζεις, και ελέγχεις αναπνοή και σφυγμό.
Αεραγωγός: έγκαυμα στο πρόσωπο, ιδίως σε κλειστό χώρο, μπορεί να σημαίνει έγκαυμα του αναπνευστικού. Παρακολουθείς στενά αναπνοή και κορεσμό· ο αεραγωγός μπορεί να κλείσει μέσα σε ώρες.
Κάλυψη: στεγνά, αποστειρωμένα επιθέματα. Σε έγκαυμα πάνω από 20%, το θερμοανακλαστικό κέλυφος της κουβέρτας υποθερμίας καλύπτει το έγκαυμα και τον κρατά ζεστό μαζί.
Ζέστη: ο εγκαυματίας κρυώνει εύκολα. Όχι παρατεταμένη ψύξη με νερό σε μεγάλο έγκαυμα.
Τα υπόλοιπα τραύματα: όλες οι πράξεις του TCCC, από το τουρνικέ ως την ενδοφλέβια, γίνονται και πάνω από καμένο δέρμα.

Για τον νοσοκόμο

Υγρά ενδοφλέβια ή ενδοοστικά όταν το έγκαυμα ξεπερνά το 20%, με τον «κανόνα των δέκα»· αν υπάρχει και αιμορραγικό σοκ, προηγείται αυτό.
Αναλγησία για τον πόνο.
Αντιβιοτικά όχι για το έγκαυμα μόνο του, μόνο αν υπάρχουν και ανοιχτά τραύματα.
Η τοπική περιποίηση (καθαρισμός, φουσκάλες, αλοιφές, αλλαγές) γίνεται σε υγειονομικό σχηματισμό, όχι στο πεδίο.

Ειδικό κέντρο εγκαυμάτων χρειάζονται: εισπνευστικό έγκαυμα, εγκαύματα μερικού βάθους πάνω από 30%, ολικού βάθους πάνω από 10%, εγκαύματα σε πρόσωπο και ειδικές περιοχές, παιδιά και ηλικιωμένοι.

PAWS

P · Pain

Πόνος

Ρωτάς και καταγράφεις τον πόνο σε κλίμακα 0–10. Δεν χρειάζεται αναλγησία κάθε τραυματίας, αλλά να θυμάσαι ότι πονά: το τουρνικέ πονά περισσότερο 20 λεπτά μετά. Φάρμακα σύμφωνα με το πρωτόκολλο της μονάδας· όποιος μπορεί ακόμα να μάχεται παίρνει φάρμακα που δεν θολώνουν την κρίση του.

A · Antibiotics

Αντιβιοτικά

Κάθε ανοιχτό τραύμα μάχης θεωρείται μολυσμένο. Αντιβιοτικό όσο πιο γρήγορα γίνεται, σύμφωνα με το πρωτόκολλο, από όποιον είναι εξουσιοδοτημένος.

W · Wounds

Τραύματα

Ξαναψάχνεις τραύματα που ξέφυγαν, ιδίως στην πλάτη, στις μασχάλες και κάτω από τον εξοπλισμό, και τα επιδένεις. Στο τραυματισμένο μάτι μπαίνει σκληρό προστατευτικό, χωρίς πίεση. Τα εγκαύματα, με στεγνά αποστειρωμένα επιθέματα.

S · Splinting

Νάρθηκες

Ακινητοποιείς τα κατάγματα και ελέγχεις σφυγμό, χρώμα και αισθητικότητα πριν και μετά τον νάρθηκα. Το τουρνικέ δεν σκεπάζεται από νάρθηκα ή επίδεσμο: πρέπει να φαίνεται.

// Μελέτη

Ορολογία και ερωτήσεις

Ορολογία

TCCC: Tactical Combat Casualty Care: το πρότυπο φροντίδας τραυματιών μάχης, από το σημείο τραυματισμού ως την παράδοση.
CUF · TFC · TACEVAC: Οι τρεις φάσεις: φροντίδα υπό πυρά, τακτική φροντίδα πεδίου, τακτική διακομιδή.
Διασώστης μάχης (CLS): Στέλεχος εκτός ιατρικής ειδικότητας, εκπαιδευμένο σε δεξιότητες TCCC πέρα από την αυτοβοήθεια και την αλληλοβοήθεια.
MARCH-PAWS: Η σειρά εκτίμησης: αιμορραγία, αεραγωγός, αναπνοή, κυκλοφορία, υποθερμία και κεφάλι· πόνος, αντιβιοτικά, τραύματα, νάρθηκες.
Τουρνικέ (TQ): Ίσχαιμη περίδεση: σταματά την αιμορραγία άκρου πιέζοντας την αρτηρία πάνω από το τραύμα.
Αιμορραγία συμβολής: Αιμορραγία στη βουβωνική χώρα, στη μασχάλη ή στον λαιμό, όπου δεν εφαρμόζεται τουρνικέ άκρου.
Αιμοστατική γάζα: Γάζα που επιταχύνει την πήξη. Γεμίζει το τραύμα και ακολουθεί άμεση πίεση τουλάχιστον 3 λεπτών.
Καταπληξία · σοκ: Ανεπαρκής ροή αίματος στους ιστούς. Στο πεδίο: διαταραγμένη συνείδηση και αδύναμος ή απών κερκιδικός σφυγμός.
Κλάσεις αιμορραγίας: Κατά ATLS: Ι κάτω από 15% του αίματος, ΙΙ 15–30%, ΙΙΙ 30–40%, IV πάνω από 40%.
TXA: Τρανεξαμικό οξύ: ενισχύει την πήξη, όσο νωρίτερα γίνεται και όχι μετά από 3 ώρες, από εκπαιδευμένο προσωπικό.
AVPU: Επίπεδο συνείδησης: Alert σε εγρήγορση, Verbal απαντά σε φωνή, Pain αντιδρά σε πόνο, Unresponsive χωρίς απόκριση.
NPA: Ρινοφαρυγγικός αεραγωγός: σωλήνας από τη μύτη ως τον φάρυγγα, κρατά ανοιχτό τον αεραγωγό αναίσθητου τραυματία.
SGA · CRIC: Υπεργλωττιδικός αεραγωγός (King LT, i-gel) και χειρουργικός αεραγωγός (κρικοθυρεοειδοτομή): πράξεις νοσοκόμου.
Πνευμοθώρακας: Αέρας στην υπεζωκοτική κοιλότητα, που ξεφουσκώνει τον πνεύμονα. Ανοιχτός, κλειστός ή υπό τάση.
Πνευμοθώρακας υπό τάση: Ο αέρας μπαίνει και δεν βγαίνει: πιέζει πνεύμονα και καρδιά, με δύσπνοια που επιδεινώνεται και σοκ.
Επίθεμα θώρακα: Αεροστεγές επίθεμα για ανοιχτό τραύμα θώρακα, κατά προτίμηση με βαλβίδα.
Αιμοθώρακας · χαλαρός θώρακας: Αίμα στην υπεζωκοτική κοιλότητα· τμήμα του θωρακικού τοιχώματος που κινείται ανάποδα, από πολλαπλά κατάγματα πλευρών.
TBSA · κανόνας των εννέα: Η επιφάνεια του σώματος με έγκαυμα, σε ποσοστό. Υπολογίζεται με περιοχές του 9%· η παλάμη είναι περίπου 1%.
IFAK: Individual First Aid Kit: το ατομικό υγειονομικό κιτ κάθε στελέχους. Τι έχει μέσα.
MEDEVAC · CASEVAC: Διακομιδή με ιατρικό μέσο και προσωπικό· διακομιδή με μη ιατρικό, μάχιμο μέσο. Η διαφορά.
MIST-AT: Mechanism, Injury, Signs, Treatment, Age, Time: η αναφορά που ακολουθεί το αίτημα διακομιδής. Η αναφορά.

Ερωτήσεις μελέτης

Ερωτήσεις TCCC από όλες τις ενότητες, και από τις σελίδες της διακομιδής και του υγειονομικού σάκου, με την πηγή κάθε απάντησης. Ό,τι σημειώνεις ως γνωστό μένει αποθηκευμένο σε αυτόν τον browser.

Κάρτα 0/0Ξέρεις 0/0

Οι κάρτες χρειάζονται JavaScript.

// Με την κάρτα επιλεγμένη: Space για απάντηση, ← → για κάρτες, K για «Το ήξερα»

Βασίζεται στις δημόσιες οδηγίες Tactical Combat Casualty Care (Committee on TCCC, Joint Trauma System), στο PHTLS Military, στο εκπαιδευτικό υλικό «Α΄ Βοήθειες Μάχης» για μαζική αιμορραγία, αεραγωγό, πνευμοθώρακα, κακώσεις θώρακα και εγκαύματα, στην ανάλυση των θανάτων στο πεδίο μάχης στην οποία στηρίχθηκε το TCCC (Butler κ.ά., 1996) και στη μελέτη Eastridge κ.ά. (2012). Γραμμένο από εμάς σε απλή γλώσσα. Δεν αντικαθιστά την πιστοποιημένη εκπαίδευση TCCC ούτε τα πρωτόκολλα της μονάδας σου. Φάρμακα, ενδοφλέβια πρόσβαση, αποσυμπίεση με βελόνα και προχωρημένος αεραγωγός εφαρμόζονται μόνο από εκπαιδευμένο προσωπικό. Εκτός επιχειρήσεων καλείς το 166 (ΕΚΑΒ) ή το 112. Δεν αποτελεί επίσημο εκπαιδευτικό υλικό του ΓΕΣ.